Lead Image 1:
Lead image TXT 1: De tong van de heilige Eusebius is te zien in de reliekschrijn. Foto: Omroep Gelderland
Lead Image 2:
Lead image TXT 2: Reliekschrijn van de heilige Eusebius. Foto: Omroep Gelderland
Ridder Bas met de reliekschrijn van de heilige Eusebius. Foto: Omroep Gelderland

Ridder Bas met de reliekschrijn van de heilige Eusebius. Foto: Omroep Gelderland

ARNHEM - Hij wist zelfs met een afgesneden tong nog de boodschap van Christus te verkondigen. Het is dan ook geen wonder dat de prediker Eusebius heilig werd verklaard door de christelijke kerkvorsten. Maar hoe raakte zijn naam onlosmakelijk verbonden met de stad Arnhem?

Eusebius leefde in de tweede eeuw na Christus in Rome, onder de Romeinse keizer Commodus (180-192). Hij was een christen en samen met zijn metgezellen Pontianus, Vincentius en Peregrinus bekeerde hij veel Romeinen tot het christendom.

Daarnaast deelde hij zijn bezittingen met de armen en verzorgde hij christelijke begrafenissen. Maar dat werd niet op prijs gesteld in Rome, waar de Romeinse keizer en zijn onderdanen nog geloofden in Jupiter, Mars, Neptunus en andere Romeinse goden. Christenen, die weigerden een offer aan de keizer te brengen, werden vervolgd en ter dood veroordeeld.

Zijn tong werd afgesneden

Ook Eusebius en zijn gezellen werden gevangen genomen en gemarteld. Het verhaal gaat dat de Romeinse rechter Vitellius de tong van Eusebius liet afsnijden. Maar als door een wonder bleef Eusebius ook zonder tong met luide stem het evangelie verkondigen.

De keizer was het zat, hij veroordeelde de prediker ter dood en liet hem buiten de stad begraven. Faustus, een christen die bij de martelingen aanwezig was, wist de tong van Eusebius mee te smokkelen en ging ermee vandoor. Eusebius werd heilig verklaard en uiteindelijk kwamen zijn relieken (tong en schedel) in de negende eeuw terecht in de benedictijnenabdij van Prüm (Duitsland).

De tong van de heilige Eusebius is te zien in de reliekschrijn - Foto: Omroep Gelderland

In die tijd wist helemaal niemand in Arnhem van het bestaan van Eusebius. Daar kwam halverwege de vijftiende eeuw verandering in, toen de Arnhemse Sint Martinuskerk geld nodig had. Er kwamen namelijk steeds minder parochianen naar de oude kerk, want ze bezochten liever de mis in andere Arnhemse kerken. Minder gelovigen, betekende minder inkomsten. En dat, terwijl men juist plannen had om een nieuwe, grotere kerk te bouwen.

Relieken moesten mensen naar de kerk trekken

Er werd een plan bedacht om meer mensen te trekken: er moest een nieuwe kerkpatroon komen, het liefst eentje waarvan de relieken naar Arnhem konden komen. Daar zouden mensen wel op af komen. Die nieuwe patroon werd de heilige Eusebius. De abdij van Prüm, waar zijn relieken lagen, was namelijk verbonden aan de Arnhemse Sint-Martinuskerk en dat maakte het plan haalbaar.

Het schijnt dat hertog Arnold van Gelre hoogstpersoonlijk bemiddeld heeft bij de verwerving van de relieken voor Arnhem. Hij legde in 1452 ook de eerste steen van de nieuwe parochiekerk in zijn hoofdstad: de huidige Eusebiuskerk.

Een jaar later, op 22 augustus 1453, kwamen de relieken naar Arnhem en vanaf 1455 zien we de eerste aanwijzingen naar een cultus van de heilige Eusebius in Arnhem.

Reliekschrijn van de heilige Eusebius - Foto: Omroep Gelderland

Eusebius verrichtte 32 wonderen

Heel groot is die cultus trouwens nooit geworden. Eusebius was namelijk maar een gewone heilige en in de late middeleeuwen richtte de devotie zich juist steeds meer op de lijdende Christus en de Moeder Gods, Maria. Arnhem werd geen groot bedevaartsoord, de verering van Eusebius bleef beperkt tot Arnhem en omgeving. Maar toch staan in een mirakelboek uit 1475 de beschrijving van maar liefst 32 verschillende wonderen, dankzij de heilige Eusebius.

Arnhemmers en mensen uit de wijde omgeving mochten de meest uiteenlopende wonderen ontvangen. Zo is bijvoorbeeld een vrouw genezen van kraamkoorts, maar worden er ook wonderen beschreven met betrekking tot verdrinking, verstikking, verlamming, blindheid, stomheid, doofheid, gezwellen, bloedingen, een beroerte, een keelziekte en een hartkwaal.

Eusebius komt terug naar Arnhem

De reliekschrijn met daarin de schedel en de tong van St. Eusebius staat op dit moment in het Museum Catharijneconvent in Utrecht. Maar zodra de Sint Martinuskerk aan de Steenstraat in Arnhem verbouwd is, komt hij terug naar Arnhem, waar hij hoort.

Ridder Bas bezoekt de reliekschrijn van de heilige Eusebius:

Deel dit artikel